CBAM’ın Kesin Dönemi Başladı: Türk İhracatçı ve AB İthalatçısı Sözleşmelerini Nasıl Kurmalı?

Hukuki durumun son doğrulama tarihi: 1 Eylül 2026.

CBAM’ın kesin dönemi 1 Ocak 2026’da başladı. Hukuken CBAM beyanı ve sertifika yükümlülüğü AB’deki yetkili CBAM beyan sahibine ait olsa da, beyanın doğruluğu Türk tesis operatörünün ürün, üretim rotası, gömülü emisyon ve karbon fiyatı verilerine bağlıdır. Bu nedenle Türk ihracatçı ile AB ithalatçısı arasındaki sözleşme; veri yöntemi, teslim takvimi, doğrulama, denetim, düzeltme, karbon maliyeti ve yanlış verinin sonuçlarını açıkça düzenlemelidir.¹²³

Rehber demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen tedarik zincirlerindeki Türk üretici/ihracatçılar ile AB ithalatçıları, satın alma ve sürdürülebilirlik ekipleri içindir.

Temel sonuç: CBAM sözleşmesi, AB ithalatçısının düzenleyici borcunu tedarikçiye devreden tek taraflı bir madde değil; tesis verisini güvenilir, zamanında ve denetlenebilir kılan iki taraflı bir veri yönetişimi sistemidir.

Bu rehber kimler için?

Rehber demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen tedarik zincirlerindeki Türk üretici/ihracatçılar ile AB ithalatçıları, satın alma ve sürdürülebilirlik ekipleri içindir.

Bir dakikada karar özeti

1. Kesin dönemde kim ne yapmak zorunda?

AB’ye 50 tonluk tek kütle eşiğini aşan CBAM malı ithal eden ithalatçı veya dolaylı gümrük temsilcisi, yetkili CBAM beyan sahibi statüsünü edinmelidir. CBAM beyanı, sertifika tedariki ve teslimi AB tarafında yürür; Türk tedarikçi doğrudan beyan sahibi değildir.⁴

Buna rağmen ithalatçının gerçek emisyon değeri kullanabilmesi, AB dışı tesisin hesaplama ve belge düzenine bağlıdır. Sözleşmede “tedarikçi CBAM’a uyar” gibi genel ifade yerine her ürün kodu, tesis, üretim rotası ve veri periyodu tanımlanmalıdır.⁵

2. Gömülü emisyon verisi nasıl sözleşmeye çevrilir?

Sözleşme, doğrudan ve uygulanabildiği ölçüde dolaylı emisyonları, sistem sınırlarını, öncül girdileri, üretim miktarını, varsayımları ve veri kaynaklarını tanımlayan bir metodoloji eki içermelidir. Hesaplama sürümü ve değişiklik yönetimi kayda bağlanmalıdır.⁶⁷

Veri teslimi yalnız yıllık son tarihe bırakılmamalıdır. Aylık veya çeyreklik ön veri, yıl sonu mutabakatı ve düzeltme süresi kurulması, ithalatçının gecikme ve sertifika riskini azaltır.⁸⁹

3. Doğrulama ve Registry erişimi

2026 Ağustosunda yayımlanan Komisyon rehberleri, AB dışı tesis verilerinin akredite doğrulayıcılarca incelenmesine ilişkin uygulama çerçevesini netleştirmiştir. Doğrulayıcıların Registry erişimi 1 Eylül 2026’dan itibaren açılmakta; 2027’de 2026 ithalatlarına ilişkin doğrulama raporları kullanılacaktır.¹⁰

Tedarikçi; doğrulayıcıya makul erişim, kayıt saklama, numune ve açıklama desteği vermeli; ithalatçı ise doğrulama takvimini, kapsamı ve maliyet paylaşımını önceden bildirmelidir.¹¹

4. Karbon fiyatı indirimi ve kanıt

Üretim ülkesinde gerçekten ödenmiş karbon fiyatı belirli şartlarla CBAM sertifika yükünden indirilebilir. Sözleşme; vergi/ETS ödemesi, ücretsiz tahsis, iade veya desteklerin nasıl belgeleneceğini ve kur değişimi ile dönem eşlemesini düzenlemelidir.¹²

Tedarikçi yalnız fiyat ödendiğini beyan etmekle kalmamalı, belgenin hangi tesis ve üretim dönemine ait olduğunu göstermelidir. İthalatçı ise reddedilen indirimin ekonomik sonucunu otomatik olarak tedarikçiye yüklememelidir; ret nedeni ve kusur ayrımı gerekir.¹³

5. Fiyat uyarlama ve tazmin yapısı

CBAM maliyeti yalnız tedarik fiyatına sabit bir yüzde eklemekle yönetilemez. Sertifika fiyatı, ürün emisyon yoğunluğu, ücretsiz tahsis ayarlaması ve teslim dönemi değişebilir. Taraflar objektif formül, veri kaynağı, tavan ve yeniden müzakere eşiği belirlemelidir.¹⁴

Yanlış veri için ayrı sorumluluk cap’i; kasıt, ağır kusur, veri manipülasyonu ve doğrulayıcıya engel olma için istisna düşünülebilir. Ancak ithalatçının kendi geç başvurusu veya beyan hatası tedarikçiye yüklenmemelidir.¹⁵

6. Tedarikçi seçimi ve düşük karbon yatırımı

CBAM sözleşmesi yalnız uyum belgesi değil, tedarik kararının parçasıdır. Üretim rotası, enerji kaynağı ve emisyon iyileştirme planı, uzun vadeli fiyat ve hacim taahhütleriyle ilişkilendirilebilir.¹⁶

Yatırım finansmanı veya fiyat primi verilecekse, hedef emisyon, ölçüm yöntemi, baseline, bağımsız doğrulama ve başarısızlık sonucu açıkça belirlenmelidir.¹⁷

Şirketin hazırlaması gereken belgeler ve kanıtlar

• CN kodu ve ürün kapsam tablosu
• Tesis ve üretim rotası kayıtları
• Emisyon izleme planı ve veri sözlüğü
• Öncül girdi tedarikçi verileri
• Karbon fiyatı ödeme kanıtları
• Doğrulayıcı erişim ve raporları
• Aylık/çeyreklik veri mutabakatı
• CBAM fiyat uyarlama hesabı

Sözleşme ve yönetişim kontrolleri

• Rol ve CBAM beyan sahibi statüsü
• Ürün/tesis/metodoloji eki
• Veri teslim takvimi ve formatı
• Doğrulama ve denetim hakkı
• Karbon fiyatı belgesi
• Değişiklik ve düzeltme
• Fiyat ayarlama formülü
• Yanlış veri, tazmin ve sorumluluk limiti
• Kayıt saklama ve gizlilik
• Fesih ve geçiş desteği

Kırmızı bayraklar ve sık yapılan hatalar

• Tek cümlelik “CBAM uyumu” garantisi
• Ürün kodu ile tesisin eşleştirilmemesi
• Verinin yalnız yıl sonunda istenmesi
• Varsayılan değer riskinin fiyat modeline alınmaması
• İthalatçının kendi uyumsuzluğunun tedarikçiye yüklenmesi
• Doğrulama erişimi ve kayıt saklamanın düzenlenmemesi

Üç pratik senaryo

1. Çelik ihracatında öncül girdi sorunu

Türk haddehane, kullandığı yarı mamul için güvenilir öncül emisyon verisi sağlayamaz. Taraflar geçici varsayılan değer, veri iyileştirme takvimi ve fiyat farkının hangi kusur hâlinde tedarikçiye yükleneceğini sözleşmede ayırır.

2. AB ithalatçısı 50 ton eşiğini aşıyor

Yıl içindeki toplam ithalat eşiği aşınca yetkili beyan sahibi ve veri süreci acilen aktive edilir. Tedarikçi, geriye dönük veri talebini karşılayacak kayıt saklama sistemi yoksa sözleşmesel ihlal ve ticari kesinti riski yaşar.

3. Düşük karbon yatırımına fiyat primi

AB alıcı, elektrik ark ocağı ve yenilenebilir enerji yatırımı karşılığında hacim taahhüdü verir. Baseline, ölçüm dönemi, doğrulama ve primin geri alınma koşulları bağımsız bir ekle düzenlenir.

30–60–90 günlük uygulama planı

İlk 30 gün — kapsam ve görünürlük

• CBAM sözleşme ve veri kapsam ve rol matrisi çıkarılır.
• Mevcut sözleşme, veri, izin ve karar kayıtları toplanır.
• Kritik boşluklar ve acil işlemler için sorumlu atanır.

31–60 gün — belge ve sözleşme

• Eksik izin, politika, sözleşme eki ve kayıtlar tamamlanır.
• Karar tablosu gerçek iş modeline göre yönetimce onaylanır.
• Tedarikçi ve grup şirketi akışlarıyla uyum kontrolü yapılır.

61–90 gün — test ve yönetişim

• Uygulama senaryosu veya masa başı tatbikat yürütülür.
• Açık riskler, sahip ve kapanış tarihiyle üst yönetime raporlanır.
• Yıllık ve olay bazlı güncelleme takvimi açılır.

Sık sorulan sorular

CBAM yükümlüsü Türk ihracatçı mıdır?

Doğrudan CBAM beyan ve sertifika yükümlüsü kural olarak AB’deki yetkili CBAM beyan sahibidir; Türk tesis veriyi sağlamak ve sözleşmesel yükümlülükleri yerine getirmek durumundadır.

50 ton eşiği neyi ifade eder?

Kesin dönemde belirli CBAM malları için ithalatçı düzeyinde tek kütle temelli eşik uygulanır; ürün ve istisna kapsamı ayrıca kontrol edilmelidir.

Gerçek veri yoksa varsayılan değer kullanılabilir mi?

Mevzuatın izin verdiği koşullarda varsayılan değer kullanılabilir; ekonomik ve sözleşmesel sonucu önceden düzenlenmelidir.

Doğrulayıcı Türk tesisine erişebilir mi?

Gerçek verinin doğrulanması için kayıt, açıklama ve gerektiğinde tesis erişimi sözleşmede düzenlenmelidir.

CBAM sertifikasını kim satın alır?

Yetkili CBAM beyan sahibi AB’deki yetkili makam üzerinden sertifika yükümlülüğünü yürütür.

Karbon fiyatı Türkiye’de ödenmişse indirim olur mu?

Şartları karşılayan ve kanıtlanan fiilen ödenmiş karbon fiyatı dikkate alınabilir; belge ve dönem eşlemesi kritiktir.

CBAM maliyeti otomatik olarak tedarikçiye yüklenebilir mi?

Hayır. Fiyat ve sorumluluk sözleşmeyle açıkça düzenlenmeli; düzenleyici borç ile veri kusuru ayrılmalıdır.

Her satış sözleşmesi değiştirilmek zorunda mı?

CBAM kapsamlı ürün ve veri akışı bulunan ilişkilerde mevcut madde seti risk bazlı gözden geçirilmelidir.

Sonuç

CBAM’ın kesin döneminde rekabet avantajı, yalnız düşük emisyonlu üretimden değil, güvenilir ve zamanında veri sağlayabilmekten doğar. Türk tedarikçi ile AB ithalatçısı; ürün, tesis, metodoloji, doğrulama, fiyat ve sorumluluk konularını ölçülebilir bir sözleşme ekiyle yönetmelidir.

---

Hukuki bilgilendirme notu

Bu çalışma genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; belirli bir şirket, işlem, vergi pozisyonu, izin başvurusu veya uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Somut olayda uygulanacak mevzuat, sektör düzenlemesi, vergi ve sosyal güvenlik sonuçları ayrıca doğrulanmalıdır.

Kaynakça

• European Commission — CBAM Definitive Regime — https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism/cbam-definitive-regime_en
• European Commission — 2026 Guidance for Non-EU Installation Operators — https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism/cbam-legislation-and-guidance_en
• European Commission — CBAM Verifier Guidance, 24 August 2026 — https://taxation-customs.ec.europa.eu/news/european-commission-publishes-guidance-cbam-verifiers-and-accreditation-bodies-2026-08-24_en
• Carbon Border Adjustment Mechanisms: A Systematic Review — https://doi.org/10.53662/esamdergisi.1811863
• Türk Borçlar Kanunu No 6098 — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf
• Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun No 5718 — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5718.pdf
• Türk Ticaret Kanunu No 6102 — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6102.pdf
• Kişisel Verilerin Korunması Kanunu No 6698 — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6698.pdf

Dipnotlar

---

1. European Commission — CBAM Definitive Regime https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism/cbam-definitive-regime_en accessed 1 September 2026. 1 Ocak 2026’dan itibaren kesin dönem, 50 ton eşiği, yetkili CBAM beyan sahibi ve sektörler.↩︎

2. European Commission — 2026 Guidance for Non-EU Installation Operators https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism/cbam-legislation-and-guidance_en accessed 1 September 2026. Gömülü emisyon hesabı, varsayılan değerler, sektör rehberleri ve doğrulama hazırlığı.↩︎

3. European Commission — CBAM Verifier Guidance, 24 August 2026 https://taxation-customs.ec.europa.eu/news/european-commission-publishes-guidance-cbam-verifiers-and-accreditation-bodies-2026-08-24_en accessed 1 September 2026. Akredite doğrulayıcılar ve 1 Eylül 2026 sonrası Registry erişim süreci.↩︎

4. European Commission — CBAM Definitive Regime https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism/cbam-definitive-regime_en accessed 1 September 2026. 1 Ocak 2026’dan itibaren kesin dönem, 50 ton eşiği, yetkili CBAM beyan sahibi ve sektörler.↩︎

5. European Commission — CBAM Definitive Regime https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism/cbam-definitive-regime_en accessed 1 September 2026. 1 Ocak 2026’dan itibaren kesin dönem, 50 ton eşiği, yetkili CBAM beyan sahibi ve sektörler.↩︎

6. European Commission — 2026 Guidance for Non-EU Installation Operators https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism/cbam-legislation-and-guidance_en accessed 1 September 2026. Gömülü emisyon hesabı, varsayılan değerler, sektör rehberleri ve doğrulama hazırlığı.↩︎

7. Carbon Border Adjustment Mechanisms: A Systematic Review https://doi.org/10.53662/esamdergisi.1811863 accessed 1 September 2026. CBAM’ın ticaret, emisyon verisi ve tedarik zinciri etkilerine ilişkin sistematik akademik inceleme.↩︎

8. European Commission — 2026 Guidance for Non-EU Installation Operators https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism/cbam-legislation-and-guidance_en accessed 1 September 2026. Gömülü emisyon hesabı, varsayılan değerler, sektör rehberleri ve doğrulama hazırlığı.↩︎

9. Carbon Border Adjustment Mechanisms: A Systematic Review https://doi.org/10.53662/esamdergisi.1811863 accessed 1 September 2026. CBAM’ın ticaret, emisyon verisi ve tedarik zinciri etkilerine ilişkin sistematik akademik inceleme.↩︎

10. European Commission — CBAM Verifier Guidance, 24 August 2026 https://taxation-customs.ec.europa.eu/news/european-commission-publishes-guidance-cbam-verifiers-and-accreditation-bodies-2026-08-24_en accessed 1 September 2026. Akredite doğrulayıcılar ve 1 Eylül 2026 sonrası Registry erişim süreci.↩︎

11. European Commission — CBAM Verifier Guidance, 24 August 2026 https://taxation-customs.ec.europa.eu/news/european-commission-publishes-guidance-cbam-verifiers-and-accreditation-bodies-2026-08-24_en accessed 1 September 2026. Akredite doğrulayıcılar ve 1 Eylül 2026 sonrası Registry erişim süreci.↩︎

12. European Commission — CBAM Definitive Regime https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism/cbam-definitive-regime_en accessed 1 September 2026. 1 Ocak 2026’dan itibaren kesin dönem, 50 ton eşiği, yetkili CBAM beyan sahibi ve sektörler.↩︎

13. European Commission — CBAM Definitive Regime https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism/cbam-definitive-regime_en accessed 1 September 2026. 1 Ocak 2026’dan itibaren kesin dönem, 50 ton eşiği, yetkili CBAM beyan sahibi ve sektörler.↩︎

14. Carbon Border Adjustment Mechanisms: A Systematic Review https://doi.org/10.53662/esamdergisi.1811863 accessed 1 September 2026. CBAM’ın ticaret, emisyon verisi ve tedarik zinciri etkilerine ilişkin sistematik akademik inceleme.↩︎

15. Carbon Border Adjustment Mechanisms: A Systematic Review https://doi.org/10.53662/esamdergisi.1811863 accessed 1 September 2026. CBAM’ın ticaret, emisyon verisi ve tedarik zinciri etkilerine ilişkin sistematik akademik inceleme.↩︎

16. European Commission — 2026 Guidance for Non-EU Installation Operators https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism/cbam-legislation-and-guidance_en accessed 1 September 2026. Gömülü emisyon hesabı, varsayılan değerler, sektör rehberleri ve doğrulama hazırlığı.↩︎

17. European Commission — 2026 Guidance for Non-EU Installation Operators https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism/cbam-legislation-and-guidance_en accessed 1 September 2026. Gömülü emisyon hesabı, varsayılan değerler, sektör rehberleri ve doğrulama hazırlığı.↩︎