Yapay Zekâ ile Üretilen Kod, Metin ve Görsel Kime Ait? Şirket Sözleşmelerinde Fikrî Mülkiyet ve Eğitim Verisi

Hukuki durumun son doğrulama tarihi: 1 Eylül 2026.

Yapay zekâ çıktısının şirkete “otomatik olarak ait” olduğu varsayılamaz. Türk telif hukukunda koruma; insanın hususiyet taşıyan yaratıcı katkısı, eserin türü ve hak zinciri üzerinden değerlendirilir. Salt makine tarafından üretilen veya insan katkısı belirsiz çıktılarda telif koruması tartışmalı olabilir; buna karşılık çalışan, yüklenici, model sağlayıcısı, eğitim verisi ve açık kaynak hakları sözleşme ve kayıt sistemiyle ayrıca yönetilmelidir.¹²³⁴

Teknoloji şirketleri, kreatif ekipler, yazılım geliştiricileri, satın alma birimleri, yatırımcılar ve kurum içi hukuk ekipleri içindir.

Temel sonuç: Şirketin asıl hedefi her çıktıya telif etiketi yapıştırmak değil; insan katkısını, girdi kaynağını, kullanım koşullarını, hak devrini ve üçüncü kişi riskini kanıtlayabilen bir üretim zinciri kurmaktır.

Bu rehber kimler için?

Üretken yapay zekâyı kod, pazarlama içeriği, ürün tasarımı, belge üretimi veya model geliştirme için kullanan şirketlerin hukuk, ürün, mühendislik ve satın alma ekipleri.

Bir dakikada karar özeti

1. İnsan katkısı ve “eser” eşiği

5846 sayılı Kanunda eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ve kanunda sayılan eser türlerinden birine giren fikrî ürün olarak korunur; eser sahibi gerçek kişidir. Bu nedenle yalnız modelin otomatik ürettiği çıktı ile insanın seçim, düzenleme, kompozisyon veya kod katkısı ayrılmalıdır.⁵⁶

Tek bir “iyi prompt” her olayda yeterli yaratıcı katkı oluşturmaz. Şirket, insanın alternatifleri nasıl seçtiğini, hangi bölümleri yeniden yazdığını, kodu nasıl test edip değiştirdiğini ve nihai biçimi nasıl belirlediğini proje kaydında göstermelidir.⁷⁸

2. Çalışan ve tedarikçi üretiminde hak zinciri

Çalışanın görev kapsamında ortaya koyduğu eserlerde mali hakların kullanım yetkisi ve kapsamı görev, iş sözleşmesi ve FSEK hükümleri birlikte değerlendirilir. AI aracı kullanılması, işveren–çalışan ilişkisindeki hak zincirini kendiliğinden çözmez.⁹¹⁰

Ajans, yazılımcı veya freelance sağlayıcıdan alınan AI destekli çıktıda teslimin “özgün ve devredilebilir” olduğu açıkça düzenlenmeli; üçüncü kişi materyali, açık kaynak, model şartları ve alt yüklenici kullanımı beyan edilmelidir.¹¹¹²

3. Eğitim verisi, TDM ve hak saklı tutma

AB’de model eğitimi sırasında yapılan kopyalamalar, Dijital Tek Pazar Telif Direktifindeki metin ve veri madenciliği istisnalarıyla ilişkilidir. Ticari TDM bakımından hak sahibinin makinece okunabilir şekilde hak saklı tutması ve hukuka uygun erişim önemlidir.¹³¹⁴¹⁵

AI Act, genel amaçlı model sağlayıcılarına AB telif hukukuna uyum politikası ve eğitim içeriği özeti gibi yükümlülükler getirir. Türk şirket AB pazarında model sağlayıcısı veya bu modelin tedarikçisi ise veri seti provenance, lisans ve opt-out kontrolünü sözleşmeyle upstream zincire taşımalıdır.¹⁶¹⁷¹⁸

4. Kod, açık kaynak ve güvenlik

AI tarafından önerilen kod, açık kaynak bileşenini veya üçüncü kişi kodunu yeniden üretebilir. Kodun çalışması, lisansının temiz veya güvenli olduğu anlamına gelmez; benzerlik, bağımlılık, lisans bildirimi ve zafiyet taraması gerekir.¹⁹²⁰

Şirket, üretken kodu doğrudan üretime almamalı; insan code review, SCA, secret scanning, test ve SBOM sürecinden geçirmelidir. Tedarikçi sözleşmesi kaynak kod, açık kaynak listesi ve güvenlik desteğini kapsamalıdır.²¹²²

5. Sağlayıcı şartları, garanti ve tazmin

Model sağlayıcısının “çıktı size aittir” hükmü, hukuken var olmayan bir telif hakkını yaratmaz ve üçüncü kişi ihlalini ortadan kaldırmaz. Kullanım şartı yalnız taraflar arasındaki lisans ve risk dağılımını belirler.²³²⁴

Kurumsal sözleşmede girdi/çıktı kullanımı, model eğitimi, veri saklama, opt-out, IP garantisi, savunma kontrolü, tazmin, sorumluluk limiti ve hizmet değişikliği ayrı maddelerle düzenlenmelidir.²⁵²⁶

6. Kurumsal üretim kaydı ve clearance

Yüksek değerli çıktı için kullanılan model/sürüm, kullanıcı, tarih, girdiler, insan düzenlemesi, kaynak ve onay kaydedilmelidir. Kayıt, telif iddiasını otomatik ispatlamaz; fakat yaratıcı süreci ve özen standardını görünür kılar.²⁷²⁸²⁹

Marka, karakter, tasarım, kişi görüntüsü, veri ve gizli bilgi açısından clearance yapılmadan çıktı dış kullanıma açılmamalıdır. Risk seviyesi arttıkça bağımsız hukuk veya fikrî mülkiyet incelemesi gerekir.³⁰³¹³²

Şirketin hazırlaması gereken belgeler ve kanıtlar

• AI araç ve model envanteri
• Girdi/çıktı ve insan katkısı kaydı
• Çalışan/tedarikçi IP sözleşmeleri
• Eğitim verisi provenance ve lisans kaydı
• TDM opt-out kontrolü
• Açık kaynak/SBOM raporu
• Marka-tasarım-benzerlik clearance
• Yayın ve ürün onay kaydı

Sözleşme ve yönetişim kontrolleri

• Girdi ve çıktı hakları
• İnsan katkısı ve teslim kaydı
• Eğitim için kullanım yasağı/opt-out
• Üçüncü kişi materyali beyanı
• Açık kaynak ve SBOM
• IP garantisi ve tazmin
• Savunma ve uzlaşma kontrolü
• Gizlilik/veri saklama
• Model/şart değişikliği
• Fesihte veri ve kayıt

Kırmızı bayraklar ve sık yapılan hatalar

• Sağlayıcının “ownership” hükmünü telif tescili sanmak
• Çalışan katkısını kaydetmemek
• AI kodunu incelemeden üretime almak
• Eğitim verisinin lisansını bilmemek
• Gizli bilgiyi tüketici araca girmek
• Açık kaynak bildirimini atlamak
• Tedarikçiden yalnız “özgündür” beyanı almak

Üç pratik senaryo

1. AI ile geliştirilen yazılım modülü

Mühendis model çıktısını önemli ölçüde değiştirir; SCA, test ve SBOM kayıtları tutulur. İş sözleşmesi ve repo geçmişi hak zincirini ve insan katkısını destekler.

2. Ajansın ürettiği reklam görseli

Ajans yalnız “AI ile yapıldı” demekle yetinmez; kullanılan araç, üçüncü kişi kaynak, model şartı ve insan düzenleme kaydını verir, hak devri ve tazmin maddesi uygulanır.

3. AB’ye sunulan genel amaçlı model

Türk sağlayıcı, AB telif politikası, TDM opt-out kontrolleri, veri seti yönetişimi ve eğitim içeriği özeti için teknik ve hukuki kayıt kurar.

30–60–90 günlük uygulama planı

İlk 30 gün — kapsam ve görünürlük

• AI fikrî mülkiyet yönetişimi kapsam ve rol matrisi çıkarılır.
• Mevcut sözleşme, veri, izin ve karar kayıtları toplanır.
• Kritik boşluklar ve acil işlemler için sorumlu atanır.

31–60 gün — belge ve sözleşme

• Eksik izin, politika, sözleşme eki ve kayıtlar tamamlanır.
• Karar tablosu gerçek iş modeline göre yönetimce onaylanır.
• Tedarikçi ve grup şirketi akışlarıyla uyum kontrolü yapılır.

61–90 gün — test ve yönetişim

• Uygulama senaryosu veya masa başı tatbikat yürütülür.
• Açık riskler, sahip ve kapanış tarihiyle üst yönetime raporlanır.
• Yıllık ve olay bazlı güncelleme takvimi açılır.

Sık sorulan sorular

AI çıktısının telif hakkı otomatik olarak kullanıcıya mı aittir?

Hayır. Önce çıktının eser niteliği ve insan katkısı, sonra sözleşmesel hak zinciri incelenir.

Prompt yazmak tek başına eser sahipliği sağlar mı?

Her olayda değil; yaratıcı seçim, düzenleme ve nihai biçime etkisi somut olarak değerlendirilir.

Çalışanın AI ile ürettiği kod şirkete ait midir?

Görev, iş sözleşmesi, FSEK ve katkı zinciri birlikte incelenir.

AI kodunda açık kaynak riski var mıdır?

Evet; benzerlik, bağımlılık, lisans ve güvenlik taraması yapılmalıdır.

Sağlayıcının IP tazmini bütün riski kapatır mı?

Hayır; kapsam, istisna, cap ve savunma kontrolü incelenmelidir.

Şirket verisini model eğitiminde kullanmak serbest midir?

Erişim yetkisi, telif, veri koruma, gizlilik ve sözleşme şartları ayrı ayrı değerlendirilir.

AI görseli marka olarak tescil edilebilir mi?

Ayırt edicilik ve üçüncü kişi hakları sağlanırsa mümkün olabilir; telif koruması ayrı meseledir.

Hangi çıktılar daha ayrıntılı kayda alınmalı?

Kod, ürün tasarımı, reklam kampanyası, model eğitimi ve yüksek ekonomik değerli içerikler.

Sonuç

AI fikrî mülkiyetinde güvenli sonuç, “çıktı kimin?” sorusuna tek cümle vermek değil; insan katkısı, veri kaynağı, araç şartı, hak devri, clearance ve teknik kayıtları aynı dosyada birleştirmektir.

---

Hukuki bilgilendirme notu

Bu çalışma genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; belirli bir şirket, işlem, vergi pozisyonu, izin başvurusu veya uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Somut olayda uygulanacak mevzuat, sektör düzenlemesi, vergi ve sosyal güvenlik sonuçları ayrıca doğrulanmalıdır.

Kaynakça

• Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu No 5846 — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.5846.pdf
• EU Artificial Intelligence Act — Consolidated 27 July 2026 — https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/2026-07-27/eng
• Directive (EU) 2019/790 on Copyright in the Digital Single Market — https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/790/oj/eng
• Copyright and Generative AI — https://doi.org/10.1016/j.clsr.2025.106107
• Türk Borçlar Kanunu No 6098 — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf
• Sınai Mülkiyet Kanunu No 6769 — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6769.pdf
• Kişisel Verilerin Korunması Kanunu No 6698 — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6698.pdf
• EDPB Guidelines 07/2020 on Controller and Processor — https://www.edpb.europa.eu/documents/guideline/guidelines-072020-on-the-concepts-of-controller-and-processor-in-the-gdpr_en

Dipnotlar

---

1. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu No 5846 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.5846.pdf accessed 1 September 2026. Eser, eser sahibi, mali haklar, çalışan üretimleri ve ihlal hükümleri.↩︎

2. EU Artificial Intelligence Act — Consolidated 27 July 2026 https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/2026-07-27/eng accessed 1 September 2026. AI Act ülkesel kapsamı, operatör rolleri ve 2026 değişikliği sonrası uygulama takvimi.↩︎

3. Directive (EU) 2019/790 on Copyright in the Digital Single Market https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/790/oj/eng accessed 1 September 2026. AB telif hukukunda metin ve veri madenciliği istisnaları, hak saklı tutma ve dijital kullanım çerçevesi.↩︎

4. Copyright and Generative AI https://doi.org/10.1016/j.clsr.2025.106107 accessed 1 September 2026. Üretken yapay zekâ çıktıları, eğitim verisi ve telif sorunları.↩︎

5. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu No 5846 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.5846.pdf accessed 1 September 2026. Eser, eser sahibi, mali haklar, çalışan üretimleri ve ihlal hükümleri.↩︎

6. Copyright and Generative AI https://doi.org/10.1016/j.clsr.2025.106107 accessed 1 September 2026. Üretken yapay zekâ çıktıları, eğitim verisi ve telif sorunları.↩︎

7. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu No 5846 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.5846.pdf accessed 1 September 2026. Eser, eser sahibi, mali haklar, çalışan üretimleri ve ihlal hükümleri.↩︎

8. Copyright and Generative AI https://doi.org/10.1016/j.clsr.2025.106107 accessed 1 September 2026. Üretken yapay zekâ çıktıları, eğitim verisi ve telif sorunları.↩︎

9. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu No 5846 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.5846.pdf accessed 1 September 2026. Eser, eser sahibi, mali haklar, çalışan üretimleri ve ihlal hükümleri.↩︎

10. Türk Borçlar Kanunu No 6098 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf accessed 1 September 2026. Sözleşme, temsil, hizmet, sorumluluk, fesih ve tazmin hükümleri.↩︎

11. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu No 5846 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.5846.pdf accessed 1 September 2026. Eser, eser sahibi, mali haklar, çalışan üretimleri ve ihlal hükümleri.↩︎

12. Türk Borçlar Kanunu No 6098 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf accessed 1 September 2026. Sözleşme, temsil, hizmet, sorumluluk, fesih ve tazmin hükümleri.↩︎

13. Directive (EU) 2019/790 on Copyright in the Digital Single Market https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/790/oj/eng accessed 1 September 2026. AB telif hukukunda metin ve veri madenciliği istisnaları, hak saklı tutma ve dijital kullanım çerçevesi.↩︎

14. EU Artificial Intelligence Act — Consolidated 27 July 2026 https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/2026-07-27/eng accessed 1 September 2026. AI Act ülkesel kapsamı, operatör rolleri ve 2026 değişikliği sonrası uygulama takvimi.↩︎

15. Copyright and Generative AI https://doi.org/10.1016/j.clsr.2025.106107 accessed 1 September 2026. Üretken yapay zekâ çıktıları, eğitim verisi ve telif sorunları.↩︎

16. Directive (EU) 2019/790 on Copyright in the Digital Single Market https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/790/oj/eng accessed 1 September 2026. AB telif hukukunda metin ve veri madenciliği istisnaları, hak saklı tutma ve dijital kullanım çerçevesi.↩︎

17. EU Artificial Intelligence Act — Consolidated 27 July 2026 https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/2026-07-27/eng accessed 1 September 2026. AI Act ülkesel kapsamı, operatör rolleri ve 2026 değişikliği sonrası uygulama takvimi.↩︎

18. Copyright and Generative AI https://doi.org/10.1016/j.clsr.2025.106107 accessed 1 September 2026. Üretken yapay zekâ çıktıları, eğitim verisi ve telif sorunları.↩︎

19. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu No 5846 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.5846.pdf accessed 1 September 2026. Eser, eser sahibi, mali haklar, çalışan üretimleri ve ihlal hükümleri.↩︎

20. Copyright and Generative AI https://doi.org/10.1016/j.clsr.2025.106107 accessed 1 September 2026. Üretken yapay zekâ çıktıları, eğitim verisi ve telif sorunları.↩︎

21. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu No 5846 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.5846.pdf accessed 1 September 2026. Eser, eser sahibi, mali haklar, çalışan üretimleri ve ihlal hükümleri.↩︎

22. Copyright and Generative AI https://doi.org/10.1016/j.clsr.2025.106107 accessed 1 September 2026. Üretken yapay zekâ çıktıları, eğitim verisi ve telif sorunları.↩︎

23. Türk Borçlar Kanunu No 6098 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf accessed 1 September 2026. Sözleşme, temsil, hizmet, sorumluluk, fesih ve tazmin hükümleri.↩︎

24. EU Artificial Intelligence Act — Consolidated 27 July 2026 https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/2026-07-27/eng accessed 1 September 2026. AI Act ülkesel kapsamı, operatör rolleri ve 2026 değişikliği sonrası uygulama takvimi.↩︎

25. Türk Borçlar Kanunu No 6098 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf accessed 1 September 2026. Sözleşme, temsil, hizmet, sorumluluk, fesih ve tazmin hükümleri.↩︎

26. EU Artificial Intelligence Act — Consolidated 27 July 2026 https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/2026-07-27/eng accessed 1 September 2026. AI Act ülkesel kapsamı, operatör rolleri ve 2026 değişikliği sonrası uygulama takvimi.↩︎

27. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu No 5846 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.5846.pdf accessed 1 September 2026. Eser, eser sahibi, mali haklar, çalışan üretimleri ve ihlal hükümleri.↩︎

28. Sınai Mülkiyet Kanunu No 6769 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6769.pdf accessed 1 September 2026. Marka, patent, tasarım ve lisans/ihlâl çerçevesi.↩︎

29. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu No 6698 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6698.pdf accessed 1 September 2026. Veri sorumlusu, veri işleyen, işleme şartları, aktarım, güvenlik ve sicil yükümlülükleri.↩︎

30. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu No 5846 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.5846.pdf accessed 1 September 2026. Eser, eser sahibi, mali haklar, çalışan üretimleri ve ihlal hükümleri.↩︎

31. Sınai Mülkiyet Kanunu No 6769 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6769.pdf accessed 1 September 2026. Marka, patent, tasarım ve lisans/ihlâl çerçevesi.↩︎

32. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu No 6698 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6698.pdf accessed 1 September 2026. Veri sorumlusu, veri işleyen, işleme şartları, aktarım, güvenlik ve sicil yükümlülükleri.↩︎